Multifokal Elektroretinografi (mfERG): Göz Hastalıklarında “Görünmeyeni” Görmek
1-) Giriş:
Göz sağlığımızda, özellikle “Sarı Nokta” (Makula) bölgesini ilgilendiren hastalıklarda zaman kavramı çok kritiktir. Çünkü retina hücreleri zarar gördüğünde, özellikle ileri evrelerde bu hasarın geri dönüşü her zaman mümkün olmayabilir. Üstelik bu süreç her zaman belirti vermeyebilir; kişi görmesinde ciddi bir problem hissetmeden önce hücreler işlev kaybetmeye başlamış olabilir. Bu nedenle, göz hekimliğinde temel kural şudur: Hücreler henüz işlevini yitirmemişken, onları yakalamak ve korumak.
Tam da bu noktada, klasik görüntüleme yöntemlerinin ötesine geçen bir değerlendirmeye ihtiyaç duyulur.
2-) OCT mi, mfERG mi? Aradaki Fark Nedir?
Göz muayenelerinde en sık başvurduğumuz yöntemlerden biri olan OCT (Optik Koherens Tomografi), bize retinanın yapısını gösterir. Yani, “Duvarlar sağlam mı? Katmanlar yerli yerinde mi?” sorusunun cevabını verir. Ancak bir duvarın sağlam olması, o evde elektriğin yandığı anlamına gelmez.
İşte mfERG tam burada devreye girer. Bu test, retinanın fonksiyonel işlevini ölçer. Retina hücrelerinin (özellikle fotoreseptörlerin ve bipolar hücrelerin) “elektrik üretip üretmediğini” ve sinyalleri beyne düzgün gönderip göndermediğini kontrol eder.
Günlük pratikte bazen şu durumla karşılaşılır: Hastanın OCT görüntüsü normaldir, fakat görme ile ilgili şikâyetleri vardır. Bu gibi durumlarda mfERG, sorunun kaynağı hakkında önemli ipuçları sunabilir. Çünkü test, retinanın farklı bölgelerinin ayrı ayrı ne kadar iyi çalıştığını analiz ederek daha hassas bir değerlendirme sağlar.
Testin kendisi genellikle kısa süren ve tolere edilebilir bir işlemdir. Özel uyarılar eşliğinde retinanın elektriksel yanıtları ölçülür ve elde edilen veriler analiz edilir.
3-) mfERG Hangi Hastalıklarda Kullanılır?
mfERG, erken tanı açısından oldukça değerlidir. Çünkü bazı hastalıklarda, yapısal bozulma ortaya çıkmadan önce fonksiyon kaybı başlar. Retina fonksiyonunu detaylıca analiz edebilme yeteneği sayesinde aşağıdaki gibi fonksiyonel işlevin zamanla yitirildiği durumlarda, erken tanı ve yapılan tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesinde avantaj sağlayabilir:
- Kuru Tip ve Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığı
- Stargardt Hastalığı
- Kon Distrofisi
- İlaç Toksisitesi (Hidroksiklorokin)
- Diyabetik Retinopati
- Gece Körlüğü
- Santral Seröz Retinopati
- Açıklanamayan Görme Kayıpları
4-) Tedavi Sürecindeki Rolü:
mfERG’nin değeri yalnızca tanı ile sınırlı değildir. Tedavi sürecinde de önemli bir rehber olabilir. Hekimler, uygulanan tedavinin hücre fonksiyonları üzerindeki etkisini zaman içinde izleyebilir ve buna göre süreci şekillendirebilir.
Özellikle kök hücre ve eksozom uygulamaları gibi, yeni hücre oluşumunu destekleyi ve mevcut hücrelerin fonksiyonunu korumayı amaçlayan rejeneratif yaklaşımlar açısından, retinada hâlâ çalışan hücrelerin olup olmadığını anlamak kritik bir sorudur.
Bununla birlikte, bu tür yaklaşımların uygunluğu ve etkinliği her hasta için farklıdır ve mutlaka uzman değerlendirmesi gerektirir.
mfERG, bu noktada karar sürecine katkı sağlayabilecek veriler sunabilir.
- Boşa Geçen Zaman ve Maddi Yük: Eğer yapılan mfERG testlerinde, retinada sinyal üretebilecek canlı bir hücre kalmadığı görülürse, hastayı gereksiz tedavi süreçlerine sokmak hem maddi hem de manevi bir yük oluşturur. mfERG, tedavinin uygulanabilirliğinin objektif verilerle değerlendirilmesine yardımcı olur.
- Tedavinin Başarısını Takip Etmek: Eğer retina içerisinde fonksiyonunu sürdüren hücreler varsa ve bir tedavi planlanmışsa, mfERG bu tedavinin başarısını takip etmek için güvenilir bir pusuladır. Tedavi edilen hücrelerin canlılık düzeyindeki değişimler, ancak mfERG gibi hassas bir fonksiyonel test ile objektif olarak değerlendirilebilir.
5-) Sonuç:
Göz, vücudun dış dünyaya açılan penceresidir ve bu pencerenin camı (yapısı) temiz olsa bile, içerideki mekanizma (fonksiyonu) yavaşlıyor olabilir.
mfERG ile fonksiyonel bir “check-up” yaptırmak, görme kaybı başlamadan önce önlem almanın etkili bir yoludur. Göz sağlığını değerlendirirken yalnızca “nasıl göründüğüne” değil, “nasıl çalıştığına” da bakmak gerekir. OCT bize yapıyı anlatırken, mfERG fonksiyonu gösterir. İkisi birlikte değerlendirildiğinde, özellikle sarı nokta gibi hücresel fonksiyonun zamanla yitirildiği hastalıklarında çok daha erken ve doğru bir yol haritası çizmek mümkün olabilir.
