1-) Giriş:

Halk arasında “göz tembelliği” olarak bilinen ambliyopi, çocukluk döneminde görme gelişimini etkileyen yaygın göz problemlerinden biridir.

Peki göz tembelliğinde sorun gerçekten yalnızca bir gözün daha az görmesi midir?

Günümüzde biliyoruz ki ambliyopide yalnızca gözler değil, gözlerden gelen görüntüleri işleyen beyin de sürecin önemli bir parçasıdır. Beyin, daha iyi gören gözden gelen görüntüyü tercih ederken diğer gözden gelen görüntüyü zamanla daha az kullanmaya başlayabilir.

İşte dikoptik yaklaşım; tam olarak bu noktaya odaklanır: Bir gözü tamamen devre dışı bırakmak yerine, iki gözün yeniden birlikte çalışmasını desteklemeyi amaçlar.

2-) Dikoptik ne demek?

“Dikoptik”, iki göze aynı anda farklı görüntüler gösterilmesine dayanan bir uygulama yöntemidir.

Örneğin çocuk ekranda bir oyun oynarken veya video izlerken görüntünün bazı bölümleri bir göze, diğer bölümleri ise diğer göze gösterilebilir. Çocuğun görüntünün tamamını görebilmesi için beyninin iki gözden gelen bilgiyi bir araya getirmesi gerekir.

Basitçe anlatmak gerekirse amaç, “tembel gözü tek başına çalıştırmak” yerine iki göze birlikte çalışmayı yeniden öğretmektir. Bu prensibi kullanan bazı dijital sistemler günümüzde ambliyopi tedavisinde kullanılmaktadır.

3-) Nasıl uygulanıyor?

Dikoptik uygulamalarda tablet, bilgisayar ekranı veya sanal gerçeklik gözlüğü gibi farklı teknolojiler kullanılabilir.

Çocuk bir oyun oynayabilir, çizgi film veya video izleyebilir. Ancak gördüğü içerik normal bir ekrandan biraz farklıdır. Sistem, iki göze gösterilen görüntüyü ayrı ayrı düzenler. Örneğin daha iyi gören göze verilen görüntü biraz azaltılırken ambliyopik göze daha belirgin bir görüntü sunulabilir.

Böylece beyin yalnızca güçlü gözü kullanmak yerine iki gözden gelen görüntüyü birlikte işlemeye teşvik edilir.

4-) Göz tembelliği nasıl anlaşılır?

Ambliyopi her zaman dışarıdan fark edilemez. Çocuk çoğu zaman bir gözünün diğerinden daha az gördüğünü kendisi de fark etmeyebilir. Bu nedenle tanı için kapsamlı bir göz muayenesi gerekir.

Muayenede çocuğun yaşına uygun görme testleri ve göz numarası ölçümleri yapılır. Gözlerin aynı noktaya bakıp bakmadığı, şaşılık olup olmadığı ve iki gözün birlikte ne kadar iyi çalıştığı değerlendirilir.

Gerektiğinde otorefraktometre ve fotoscreener gibi cihazlardan da yararlanılabilir. Özellikle küçük çocuklarda kullanılan fotoscreener cihazları; göz numarası farklılıkları, şaşılık ve ambliyopi açısından risk oluşturabilecek bazı durumların erken fark edilmesine yardımcı olabilir.

Ancak bu cihazlar tek başına “göz tembelliği var” veya “yok” şeklinde tanı koymaz. Son değerlendirme göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılır.

5-) İki gözün birlikte çalışıp çalışmadığı nasıl ölçülüyor?

Ambliyopide yalnızca her gözün ayrı ayrı ne kadar gördüğüne bakılmaz. İki gözün birlikte nasıl çalıştığı da önemlidir.

Bunun için stereogörme, yani derinlik ve üç boyutlu görme yeteneğini değerlendiren özel testler kullanılabilir. Randot gibi stereogörme testleri veya Worth 4 Dot gibi iki gözün birlikte çalışmasını değerlendirmeye yardımcı testlerden yararlanılabilir.

Takiplerde bu testler tekrarlanarak yalnızca görme seviyesindeki değişim değil, iki gözün birlikte çalışma becerisindeki gelişim de değerlendirilebilir.

6-) Her çocuk için uygun mu?

Hayır. Her ambliyopi hastası için aynı yaklaşım uygun olmayabilir.

Çünkü göz tembelliğinin farklı nedenleri vardır. Bazı çocuklarda iki göz arasında belirgin numara farkı bulunurken, bazılarında şaşılık vardır. Bazı çocuklarda ise her iki durum birlikte görülebilir.

Bu nedenle dikoptik bir uygulamanın uygun olup olmadığına karar verirken çocuğun yaşı, göz tembelliğinin nedeni ve derecesi, iki göz arasındaki görme farkı, şaşılık bulunup bulunmadığı, gözlerin birlikte çalışma kapasitesi ve daha önce uygulanan yöntemler değerlendirilir.

Kullanılacak dijital sistemin hangi hasta grupları için geliştirildiği de önemlidir.

7-) Hangi yaştan itibaren kullanılabilir?

Dikoptik prensiple çalışan bazı dijital ambliyopi sistemleri 4 yaşından itibaren kullanılabilmektedir. Ancak yalnızca yaşın uygun olması yeterli değildir.

Çocuğun ekrandaki görüntüyü takip edebilmesi, uygulamaya uyum sağlayabilmesi ve doktor tarafından belirlenen süre boyunca sistemi kullanabilmesi gerekir.

Ayrıca her cihazın kullanım yaşı ve uygun olduğu hasta grubu farklı olabilir. Bu nedenle “4 yaşına geldi, artık dikoptik uygulama yapılabilir” şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir. Öncelikle çocuğun göz muayenesinin yapılması ve bu uygulamaya uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.

😎 Kapama tedavisinin yerine mi kullanılıyor?

Ambliyopi denildiğinde birçok ailenin aklına ilk olarak sağlam gözün kapatılması gelir. Kapama yönteminde daha iyi gören göz belirli sürelerle kapatılarak ambliyopik gözün daha fazla kullanılması amaçlanır.

Dikoptik yaklaşımın temel farkı ise burada ortaya çıkar: Bir gözü kapatmak yerine iki gözün aynı anda çalışması hedeflenir.

Ancak bu, dikoptik uygulamaların her çocukta kapamanın yerine kullanılabileceği anlamına gelmez. Bazı çocuklarda yalnızca doğru gözlüğün kullanılması bile önemli bir iyileşme sağlayabilir. Bazılarında kapama veya farklı yöntemlere ihtiyaç duyulabilir. Bazı hastalarda ise uygun dijital uygulamalar tedavi planının bir parçası olabilir.

Bu nedenle yöntem seçimi çocuğa özel yapılmalıdır.

9-)Tanı kadar takip de önemli:

Ambliyopide amaç yalnızca bir gözün daha iyi görmesini sağlamak değildir. Süreçte düzenli kontrollerle her iki gözün görme seviyesi, iki göz arasındaki fark ve gözlerin birlikte çalışma becerisi takip edilir.

Gerekli durumlarda gözün retina ve görme siniri gibi yapılarını ayrıntılı inceleyen OCT gibi görüntüleme cihazlarından da yararlanılabilir. Ancak OCT, göz tembelliğini teşhis eden bir cihaz değildir. Daha çok görme azalmasının altında başka bir göz hastalığı olup olmadığının araştırılması gereken durumlarda yardımcı olabilir.

10-) Yeni yaklaşım: Sadece gözü değil, beyni sistemini çalıştırmak.

Ambliyopiyle ilgili bilgilerimiz geliştikçe tedavi yaklaşımları da değişiyor. Bugün artık yalnızca “tembel gözün daha fazla çalışması” değil, iki gözün ve beynin birlikte oluşturduğu görme sisteminin nasıl çalıştığı da dikkate alınıyor.

Dikoptik uygulamalar da bu anlayıştan doğuyor. İki göze farklı görsel uyaranlar sunan dijital sistemler, oyunlar, videolar, göz takip teknolojileri ve sanal gerçeklik uygulamaları sayesinde iki gözün birlikte çalışmasının desteklenmesi hedefleniyor.

Ancak unutulmaması gereken en önemli nokta şu: Her göz tembelliği aynı değildir ve her yöntem her çocuk için uygun değildir.

Doğru yaklaşım; çocuğun yaşı, ambliyopinin nedeni, görme düzeyi ve iki gözün birlikte çalışma kapasitesi değerlendirildikten sonra göz hastalıkları uzmanı tarafından belirlenmelidir.