
Göz Hastalıklarında Kök Hücre ve Eksozom Uygulamalarında
Dikkat Edilmesi Gerekenler
1-) Giriş:
Göz hastalıklarında kök hücre ve eksozom uygulamaları değerlendirilirken ayrıntılı muayene, doğru hasta seçimi, ürünün üretim koşulları ve düzenli takip birlikte ele alınmalıdır. Hastalığın etkilediği göz dokusu, mevcut hasarın düzeyi ve kişinin genel sağlık durumu, değerlendirme sürecini şekillendirir.
Bu yaklaşımların araştırılmasında hücrelerin korunması, iltihabi süreçlerin düzenlenmesi ve dokunun onarım mekanizmalarının desteklenmesi gibi hedefler bulunur. Beklenebilecek yarar ve riskler ise kullanılan ürüne, uygulama yoluna ve hastalığa ilişkin klinik verilere göre değerlendirilmelidir.
2-) Değerlendirme ilgili alanda deneyimli bir göz hekimiyle başlamalıdır.
Uygulama kararı öncesinde tanının doğrulanması, görme kaybına neden olan bulguların belirlenmesi ve mevcut tedavilerin gözden geçirilmesi gerekir. Retina hastalıklarında süreç retina uzmanı tarafından yürütülmelidir.
Hastanın kullandığı göz damlaları, geçirdiği ameliyatlar, önceki göz içi enjeksiyonları ve genel hastalıkları muayenede paylaşılmalıdır. Planlanan işlemin amacı, olası riskleri, alternatifleri ve hangi izin kapsamında gerçekleştirileceği hastaya anlaşılır biçimde açıklanmalıdır.
3-)Uygulama öncesi tetkikler takip için bir başlangıç oluşturur.
Muayene ve tetkikler, gözün mevcut durumunu kaydetmek ve sonraki kontrollerde karşılaştırma yapabilmek için kullanılır. Tetkik seçimi hastanın tanısına, şikâyetine ve değerlendirilen göz dokusuna göre yapılır.
Gerekli görüldüğünde aşağıdaki incelemelerden yararlanılabilir.
- Görme keskinliği ölçümü, kişinin mevcut görme düzeyini kaydetmeye yardımcı olur.
- OCT, retina katmanlarının ve görme siniriyle ilişkili yapıların ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar. Retinada sıvı birikimi ve yapısal değişikliklerin takibinde kullanılabilir.
- OCT anjiyografi, damar içine boya verilmeden gözün belirli damar ağlarının görüntülenmesine yardımcı olur. Hekim ihtiyaç halinde farklı anjiyografi yöntemleri de isteyebilir.
- Görme alanı testi, kişinin merkezi ve çevresel görmesindeki kayıpları değerlendirmek için kullanılabilir.
- Elektrofizyolojik testler, retina ve görme yollarının işlevleri hakkında bilgi verir. Tam alan ERG, multifokal ERG veya diğer testler, yanıt aranılan klinik soruya göre seçilir.
- FST, özellikle ileri retina işlev kaybı olan seçilmiş hastalarda algılanabilen en düşük ışık düzeyini ölçmeye yardımcı olabilir.
Takipte aynı ölçümlerin uygun aralıklarla tekrarlanması, hastanın hissettiği değişikliklerle muayene bulgularının birlikte değerlendirilmesine olanak sağlar. Kullanılacak testler ve kontrol sıklığı hekim tarafından belirlenir.
4-) Uygulama öncesinde damar yapısı ve ödem değerlendirilmelidir.
Kök hücre ve eksozomların biyolojik kaynaklı olması, her göz hastalığında kullanıma uygun oldukları anlamına gelmez. Hastalığın gözde oluşturduğu değişiklikler ve uygulanacak ürünün biyolojik özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Örneğin yaş tip sarı nokta hastalığında ve diyabetik retinopatinin bazı evrelerinde anormal damar oluşumu, damar sızıntısı ve ödem görmeyi tehdit edebilir. Mezenkimal kök hücrelerin damar oluşumunu destekleyebilen sinyaller salgılaması, bu hastalarda uygulama kararı verilirken dikkatle ele alınmalıdır. Bu nedenle kök hücre uygulamaları, aktif anormal damar oluşumunun bulunduğu gözlerde uygun olmayabilir.
Bu tür uygulamalar düşünülmeden önce aktif damar oluşumu, sızıntı ve ödemin hastalığa uygun tedavilerle kontrol altına alınması gerekir. Ardından gözün mevcut durumu, planlanan uygulamanın olası yararları ve riskleri yeniden değerlendirilmelidir. Tüm bu süreç, ilgili hastalık ve uygulamalar konusunda deneyimli bir retina uzmanının ayrıntılı muayenesi ve takibiyle yürütülmelidir.
- Ürünün kaynağı ve üretim koşulları incelenmelidir.
Her hücresel ürünün özellikleri farklıdır. Bu nedenle uygulama öncesinde ürünün kaynağı, üretim standartları ve kalite kontrol sonuçları, canlı hücre içeren ürünlerde ise hücre canlılık oranı değerlendirilmelidir.
Kullandığımız ürünler, göbek kordonunda bulunan Wharton jeli kaynaklı mezenkimal kök hücreler ve bu hücrelerden elde edilen eksozomlardır. Wharton jeli, göbek kordonundaki damarları çevreleyen bağ dokusudur.
Hücre ve eksozom ürünlerinde İyi Üretim Uygulamaları (GMP), üretim koşullarının kontrolü ve izlenebilirliği açısından önemlidir. Ürün değerlendirilirken üretim ve kalite belgeleriyle birlikte sterilite testleri, saklama ve taşıma koşulları da incelenmelidir.
5-) Uygulama ortamı ve işlem sonrası bakım planlanmalıdır.
Göz içi ve göz çevresi girişimlerde uygun antisepsi, aseptik koşullar ve uygulamayı gerçekleştiren ekibin deneyimi önemlidir. Bu işlemler, retina uzmanı tarafından ameliyathane şartlarında gerçekleştirilmelidir.
Uygun işlemlerde lokal anestezik damla kullanılır. Hasta genellikle ağrı hissetmez.
Uygulanan işlem sonrası bakım protokolüne göre, gözün dört–beş saat kapalı tutulması ve en az üç gün göze su değdirilmemesi gerekir. Hastaya özel ek öneriler, işlemi gerçekleştiren hekim tarafından paylaşılır.








