1-) Giriş:
Görme kaybına neden olan retina ve optik sinir hastalıklarının önemli bir bölümü zaman içerisinde ilerleyen bir yapıya sahiptir. Bu hastalıklarda retina hücreleri veya görme sinirini oluşturan hücreler zamanla fonksiyonlarını kaybedebilir. Bu nedenle tedavide yalnızca görme seviyesini artırmak değil, halen canlı ve fonksiyon gören hücreleri mümkün olduğunca uzun süre korumak da büyük önem taşır.
Retina ve optik sinir hastalıklarında uzun yıllardır üzerinde çalışılan yöntemlerden biri Transkorneal Elektriksel Stimülasyon (TcES) uygulamasıdır.
Bu uygulamada göze çok düşük şiddette elektriksel uyarılar verilerek retina hücrelerinin doğal koruyucu mekanizmalarının desteklenmesi amaçlanır.
TcES teknolojisinin yeni nesil uygulama sistemi olan OkuStim® 2, Eylül ayı itibarıyla ülkemizde de kullanıma girecektir. Yeni sistem özellikle kullanım kolaylığı, kişiye özel ayarlanabilmesi ve hastanın tedaviyi doktor kontrolünde evinde sürdürebilmesine olanak sağlaması açısından önceki sisteme göre önemli yenilikler sunmaktadır.
2-) Transkorneal Elektriksel Stimülasyon (TcES) Nedir?
TcES, göz yüzeyine yerleştirilen çok ince elektrotlar aracılığıyla retinaya düşük şiddetli elektriksel uyarılar verilmesi prensibine dayanır.
Bu uyarılar göz içerisinde yayılarak retina hücrelerini harekete geçirir ve hücrelerin kendilerini korumak için kullandıkları bazı doğal mekanizmaları destekler.
Buradaki temel amaç kaybedilmiş retina hücrelerini yeniden oluşturmak değil; halen canlı olan hücrelerin fonksiyonlarını desteklemek, hücre kaybını yavaşlatmak ve mevcut görme kapasitesini mümkün olduğunca uzun süre korumaktır.
3-) Elektriksel Uyarılar Göze Nasıl Yardımcı Olur?
Retina yalnızca görüntünün oluştuğu bir tabaka değildir. İçerisinde ışığı algılayan fotoreseptörlerden görsel bilgiyi beyne taşıyan ganglion hücrelerine kadar çok sayıda özelleşmiş hücre bulunur.
Düşük şiddetli elektriksel uyarılar bu hücrelerin çevresinde çeşitli biyolojik süreçleri harekete geçirebilir.
TcES uygulaması;
- retina bölgesindeki kan akımının artmasına,
- fotoreseptör hücrelerinin korunmasına,
- retina hücrelerinin metabolik aktivitesinin desteklenmesine,
- hücre ölümüne yol açan süreçlerin baskılanmasına,
- inflamasyonun azaltılmasına,
- ganglion hücrelerinin fonksiyonlarının desteklenmesine,
- retinanın destek hücreleri olan Müller hücrelerinin koruyucu mekanizmalarının harekete geçirilmesine
yardımcı olabilir.
Özellikle ilerleyici retina hastalıklarında bu etkilerin temel amacı hücrelerin yaşam süresini uzatmak ve mevcut görme fonksiyonunun daha uzun süre korunmasını desteklemektir.
4-) Yeni OkuStim® 2 ile Ne Değişiyor?
Transkorneal elektriksel stimülasyon yeni bir yöntem değildir. Ancak OkuStim® 2, bu tedavinin uygulanmasını hasta açısından çok daha kolay ve günlük yaşama uyumlu hale getirmek amacıyla geliştirilmiş yeni nesil bir sistemdir.
Yeni sistemde hastaya uygun elektriksel uyarı seviyesi göz doktoru tarafından belirlenir ve bu değer doğrudan cihaz üzerinde saklanır.
Saç teli inceliğindeki özel elektrotlar ve kişinin yüz yapısına göre ayarlanabilen elektrot tutucuları sayesinde elektrotların doğru şekilde yerleştirilmesi kolaylaştırılmıştır.
Hasta gerekli eğitimi aldıktan sonra tedavisini evinde uygulayabilir. Böylece uzun süre devam etmesi gereken elektriksel stimülasyon tedavisinin düzenli şekilde sürdürülebilmesi daha kolay hale gelir.
Uygulama genel olarak haftada bir kez ve yaklaşık 30 dakika sürmektedir. Tedavinin süresi ve uyarı şiddeti hastanın durumuna göre hekim tarafından planlanır.
5-) Hangi Göz Hastalıklarında Değerlendirilebilir?
Elektriksel stimülasyon özellikle hücre kaybının ve dejenerasyonun ön planda olduğu retina ve optik sinir hastalıklarında değerlendirilen destekleyici yaklaşımlardan biridir.
Başta gece körlüğü (Retinitis Pigmentosa) ve Usher sendromu olmak üzere;
- Rod-Kon Distrofisi
- Kon-Rod Distrofisi
- Kon Distrofisi
- Stargardt Hastalığı
- Best Hastalığı
- Glokom
- Ambliyopi
- İskemik Optik Nöropati
gibi farklı retina ve optik sinir hastalıklarında elektriksel stimülasyon yaklaşımları hastanın klinik durumuna göre değerlendirilebilir.
Ancak her hastalıkta kullanım amacı ve beklenen yanıt aynı değildir. Bu nedenle yalnızca hastalığın adı tedavi kararı vermek için yeterli değildir.
6-) Her Hasta İçin Uygun mudur?
Hayır. Uygunluğun belirlenmesinde en önemli noktalardan biri, halen canlı ve fonksiyon gösterebilen retina ve sinir hücrelerinin bulunmasıdır.
Elektriksel stimülasyon tamamen kaybedilmiş retina hücrelerini yeniden oluşturmaz. Bunun yerine mevcut hücrelerin korunmasını ve fonksiyonlarının desteklenmesini amaçlar.
Bu nedenle uygulama öncesinde detaylı göz muayenesinin yanı sıra OCT, görme alanı, ERG ve VEP gibi testlerle retina ve optik sinirin mevcut yapısal ve fonksiyonel durumu değerlendirilir.
Bu testler yalnızca başlangıçta hastanın uygunluğunun değerlendirilmesi açısından değil, uygulama sürecindeki değişimlerin ve tedaviye verilen yanıtın takip edilmesi açısından da önemlidir. Belirli aralıklarla tekrarlanan değerlendirmeler sayesinde retina ve optik sinir fonksiyonlarındaki değişimler objektif olarak izlenebilir.
Hastanın uygulamaya uygunluğu, elektriksel uyarının seviyesi ve takip planı tüm bu değerlendirmeler doğrultusunda kişiye özel olarak belirlenir.
7-) Bilimsel Çalışmalar Ne Gösteriyor?
Transkorneal Elektriksel Stimülasyon (TcES), uzun yıllardır retina hastalıklarında araştırılan ve klinik uygulamalarda değerlendirilen bir yöntemdir.
Yapılan çalışmalarda TcES uygulamasının retinal kan akımını artırabildiği, retina hücrelerinin oksijen kullanımını destekleyebildiği ve hücrelerin korunmasıyla ilişkili doğal mekanizmaları harekete geçirebildiği gösterilmiştir. Düzenli uygulamalarla görme alanındaki kaybın yavaşlaması ve retina fonksiyonlarını değerlendiren ERG ölçümlerinde olumlu değişiklikler de bildirilmiştir.
Hücresel düzeyde ise elektriksel uyarının fotoreseptörlerin korunmasına, inflamasyon ve hücre ölümüyle ilişkili süreçlerin baskılanmasına ve retinanın destek hücreleri olan Müller hücrelerinin koruyucu fonksiyonlarının desteklenmesine katkı sağlayabileceği gösterilmektedir.
TcES’in güvenliliği de klinik çalışmalarda değerlendirilmiştir. OkuStim sistemiyle gerçekleştirilen çalışmalarda yüzlerce hastanın toplam binlerce saatlik uygulama verisi incelenmiş ve cihaz veya uygulamayla ilişkili ciddi bir yan etki bildirilmemiştir.
😎 Elektriksel Stimülasyon, Kök Hücre ve Eksozom Uygulamaları Birlikte Değerlendirilebilir mi?
Retina ve optik sinir hastalıklarında günümüzde yalnızca tek bir mekanizmaya odaklanmak yerine, hücreleri farklı yönlerden desteklemeyi amaçlayan bütüncül yaklaşımlar da değerlendirilmektedir.
Elektriksel stimülasyon ile kök hücre ve eksozom uygulamalarının hedefleri birbirinden farklıdır.
Elektriksel stimülasyon, halen canlı olan retina ve sinir hücrelerinin aktivitesini ve doğal koruyucu mekanizmalarını desteklemeyi amaçlar.
Mezenkimal kök hücreler, salgıladıkları büyüme faktörleri ve biyolojik sinyaller aracılığıyla hücrelerin bulunduğu doku ortamının desteklenmesine yardımcı olabilecek özelliklere sahiptir.
Eksozomlar ise hücreler arasında iletişim sağlayan ve proteinler, büyüme faktörleri ve farklı biyolojik sinyaller taşıyan çok küçük yapılardır. Hücrelerin çevresindeki biyolojik ortamın desteklenmesine yönelik yaklaşımlarda değerlendirilebilir.
Bu nedenle uygun hastalarda elektriksel stimülasyon ile hücresel ve biyolojik uygulamalar, farklı mekanizmalar üzerinden aynı hedefe hizmet eden tamamlayıcı yaklaşımlar olarak ele alınabilir.
Buradaki ortak hedef; halen canlı olan retina ve optik sinir hücrelerinin korunması, hücrelerin bulunduğu ortamın desteklenmesi ve mevcut görme fonksiyonunun mümkün olduğunca uzun süre sürdürülebilmesidir.
Bu tür kombinasyonların her hasta için standart bir tedavi protokolü olmadığı unutulmamalıdır. Uygulama kararı hastalığın türü, evresi, kalan hücre rezervi ve hastanın genel klinik durumuna göre kişiye özel olarak verilmelidir.
9-) Sonuç:
İlerleyici retina ve optik sinir hastalıklarında en önemli noktalardan biri zamanlamadır.
Çünkü bir retina hücresi tamamen kaybedildiğinde onu yeniden işlevsel hale getirmek son derece güçtür. Buna karşılık halen yaşayan ancak hastalık nedeniyle zorlanan hücrelerin korunması ve desteklenmesi mümkün olabilir.
Transkorneal Elektriksel Stimülasyonun temel yaklaşımı da buradan doğar:
Halen çalışan hücreleri desteklemek, hücrelerin yaşam süresini uzatmaya yardımcı olmak ve hastalığın neden olduğu görme kaybının ilerlemesini mümkün olduğunca yavaşlatmak.
Yeni nesil OkuStim® 2, bu yaklaşımı daha kolay uygulanabilir, kişiye özel ve evde sürdürülebilir bir sisteme dönüştürmektedir.
Özellikle gece körlüğü ve diğer ilerleyici retina hastalıklarında erken dönemde yapılacak ayrıntılı değerlendirme; hastanın mevcut hücre rezervinin belirlenmesi ve hangi destekleyici tedavilerden yararlanabileceğinin ortaya konulması açısından önem taşır.
Retina ve optik sinir hastalıklarında tedavi planı bu nedenle tek bir uygulamadan değil; hastanın mevcut görme fonksiyonunu mümkün olduğunca uzun süre korumayı hedefleyen kişiye özel ve bütüncül bir yaklaşım üzerinden oluşturulmalıdır.
